Dr. Roni Kedmi
Kraj Izraela zarówno w kulturze żydowskiej, jak i chrześcijańskiej nazywany jest Ziemią Świętą (Terra Sancta). Miano to nosi ze względu na związki ze świętymi i ze Świętą Księgą – Biblią.
Poczynając od II wieku naszej ery do ziemi, w której żył Jezus, zaczęli coraz liczniej przybywać chrześcijańscy pielgrzymi. Ich celem było doświadczenie szczególnego przeżycia duchowego poprzez odwiedzenie miejsc wymienionych w Piśmie Świętym. Termin „Ziemia Święta” pojawił się w kulturze chrześcijańskiej w okresie rządów cesarza Konstantyna Wielkiego (274-337 n.e.), który zaprzestał prześladowania chrześcijan i w edykcie mediolańskim z roku 313 zagwarantował im swobodę wyznania.
Tradycja głosi, że matka cesarza, Helena, odnalazła miejsce ukrzyżowania Jezusa oraz relikwie krzyża, na którym umarł, a w ich pobliżu także miejsce, gdzie się znajdował jego grób. Konstantyn nakazał wznieść w tym miejscu bazylikę złożoną z trzech części: Martyrionu, Atrium i Rotundy Anastasis (od greckiego słowa: zmartwychwstanie). Zbudował także kościół nad grotą, w której miał się narodzić Jezus - Bazylikę Narodzenia Pańskiego. Kolejny kościół wzniesiony został na Górze Oliwnej w miejscu wniebowstąpienia Jezusa.
Powstanie tych budowli przyczyniło się do zintensyfikowania poszukiwań miejsc świętych dla chrześcijaństwa. Włączyli się w nie cesarze i ich otoczenie, ludzie Kościoła
i pielgrzymi. W swoich poszukiwaniach kierowali się wskazówkami zawartymi w piśmiennictwie religijnym, w kronikach, w tekstach liturgicznych oraz na mapach geograficznych. Budowle wznoszone w miejscach świętych miały upamiętniać na wieki dzieje Jezusa i świętych opisane w księgach kanonicznych. Odprawiane w nich uroczystości podnosiły ich znaczenie jako obiektów kultu.
Budowle wznoszone w Ziemi Świętej, jak również odnalezione tam relikwie w znaczący sposób przyczyniły się do rozwoju kultu świętych, który był i jest integralną częścią kultury katolickiej. Relikwie święte uważano za źródło boskiej mocy. Wierzono, że ułatwiają one wiernym kontakt z Bogiem, a także mogą służyć do dokonywania cudów, w szczególności uleczeń.
Z różnych względów nie wszyscy wierni mogli sobie pozwolić na pielgrzymkę do Ziemi Świętej. Przed tymi, którym związane z wyprawą niebezpieczeństwa, a także warunki polityczne i ekonomiczne uniemożliwiały jej odbycie, otwarły się nowe szlaki pielgrzymowania do miejsc świętych położonych na terenie Europie. Stanowiły one alternatywę wobec pielgrzymki do ziemi Jezusa.
Z Nowego Testamentu dowiadujemy się, że Jezus urodził się, żył i działał na terenie obecnego Izraela, skąd jedynie kilkakrotnie udawał się na tereny obecnej Jordanii, Zachodniego Brzegu i Libanu.
Najważniejsze wydarzenia z życia Jezusa
Zwiastowanie – w Nazarecie archanioł Gabriel przepowiada Marii, dziewicy zaręczonej z cieślą Józefem, że mocą Ducha Świętego urodzi ona syna, który będzie się nazywał Jezus (Łukasz 1.26-38). Dla upamiętnienia tego wydarzenia wzniesiono w Nazarecie kościół.
Maria odwiedza Elżbietę (Łukasz 1.39-56) – gdy Maria dowiedziała się, że urodzi syna, odwiedziła Elżbietę, przyszłą matkę Jana Chrzciciela. W miejscu odwiedzin w Ein Kerem w Jerozolimie wzniesiono kościół.
Narodzenie Jezusa (Mateusz 1.18-25) - Jezus urodził się w Betlejem, dokąd jego rodzice przybyli w związku z przeprowadzanym spisem ludności. Bazylika Narodzenia Pańskiego w Betlejem została wzniesiona nad grotą, w której zgodnie z tradycją Jezus przyszedł na świat.
Chrzest Jezusa (Marek 1.9) - Jezus został ochrzczony przez Jana Chrzciciela w rzece Jordan. Nie ma zgodności co do miejsca, gdzie odbył się chrzest. Tradycja lokalizuje je w położonej na terenie Jordanii miejscowości Beitania. Po izraelskiej stronie Jordanu powstał w 1981 symboliczny obiekt upamiętniający chrzest Jezusa, o nazwie Jardenit.
Wybór apostołów – pierwszymi powołanymi przez Jezusa apostołami byli rybacy znad Jeziora Genezaret (Morza Galilejskiego) położonego na północy dzisiejszego Izraela: Szymon Piotr, Andrzej, Jakub syn Zebedeusza i jego brat Jan. „Pójdźcie za mną, a zrobię was rybakami ludzi!” (Mateusz 4.19).
W roku 1986 na dnie Jeziora Genezaret odnaleziono łódź datowaną na lata 50-70 n.e. Stanowi ona typowy przykład łodzi, jakich używano do połowu ryb i przewozu ludzi i towarów w czasach Jezusa.
Przemienienie Jezusa (Mateusz 17.1-13) – na górze Tabor Jezus został przemieniony na oczach swoich uczniów: Piotra, Jakuba i Jana. Jego twarz jaśniała jak słońce, a szaty stały się białe jak światło. Jednocześnie uczniom ukazali się Mojżesz i Eliasz. Dla upamiętnienia tego wydarzenia na górze Tabor wzniesiono Bazylikę Przemienienia Pańskiego.
Wjazd Jezusa do Jerozolimy (Ewangelia wg. św. Jana 12.12-19). W ostatnich dniach swojego ziemskiego życia Jezus przybywa do Jerozolimy. Wjeżdża do miasta na osiołku. Wita go tłum zwolenników trzymających w dłoniach gałązki palmowe na znak szacunku. Do tego wydarzenia nawiązuje tradycja odbywania procesji z palemkami w Niedzielę Palmową.
Ostatnia wieczerza (Marek 14.12-26) – w wigilię święta Pesach Jezus i jego uczniowie odbyli ostatnią wieczerzę, podczas której Jezus wyjawił im, że jeden z nich go wyda. Podczas ostatniej wieczerzy Jezus ustanowił sakrament eucharystii – spożywania chleba i wina symbolizujących ciało i krew Zbawiciela. Tradycja umiejscawia wieczernik - salę, w której odbyła się ostatnia wieczerza - na Górze Syjon w Jerozolimie.
Jezus w Ogrójcu (Mateusz 26.36-45) – po ostatniej wieczerzy Jezus udaje się z uczniami do ogrodu zwanego Ogrójcem lub Getsemani (z hebrajskiego: Gat Szmanim – tłocznia oliwek). Chociaż prosi ich, by czuwali, gdy on będzie się modlił, uczniowie zasypiają. Po pojmaniu Jezusa, który został wydany przez Judasza Iskariotę, uczniowie uciekają. W miejscu tym powstał franciszkański Kościół Wszystkich Narodów.
Męka Pańska – po pojmaniu doprowadzono Jezusa przed Sanhedryn, który przekazał go namiestnikowi rzymskiemu Poncjuszowi Piłatowi. Ten skazał go na śmierć przez ukrzyżowanie (Mateusz 27.1-31) W miejscu, gdzie odbył się sąd nad Jezusem, wzniesiono w roku 1920 Kościół Biczowania.
Cierpienia, jakich doświadczył Jezus od jego pojmania do ukrzyżowania określa się mianem Pasji (od łacińskiego pati = cierpieć). Droga, którą przebył Jezus dźwigający krzyż od zapadnięcia wyroku do ukrzyżowania nosi nazwę Via Dolorosa – Drogi Krzyżowej. Droga ta obejmuje 14 stacji, z których pięć ostatnich znajduje się w Bazylice Grobu Świętego. Jezus został ukrzyżowany w miejscu zwanym Golgotą, czyli czaszką (Mateusz 27.33). Po trzech godzinach zmarł. Skałę uznawaną za część Golgoty można zobaczyć w Bazylice Grobu Świętego.
Pogrzeb Jezusa (Mateusz 27.57-61) – ciało Jezusa złożono do grobu wykutego w skale. Po trzech dniach Jezus zmartwychwstał. Nad jego grobem zbudowano Bazylikę Grobu Świętego. Wzniósł ją w IV wieku n.e. rzymski cesarz Konstantyn Wielki.
Wniebowstąpienie Jezusa (Marek 16.19) – Jezus powrócił na Ziemię, lecz wkrótce został ponownie wzięty do nieba. Tradycja umiejscawia to wydarzenie Górze Oliwnej. Upamiętnia je Bazylika Wniebowstąpienia.
Najważniejsze cuda Jezusa
Przemiana wody w wino – pierwszy cud Jezusa (Ewangelia wg. św. Jana 2.1-11), który miał miejsce podczas wesela w Kanie Galilejskiej (utożsamianej z dzisiejszą miejscowością Kfar Kana). W miejscu, gdzie zdarzył się cud, wzniesiono kościół franciszkański.
Cud rozmnożenia chleba i ryb (Mateusz 14.13-21) – Jezus nakarmił pięć tysięcy ludzi niewielką ilością chleba i ryb. W Tabdze, gdzie według tradycji wydarzył się cud, zbudowano benedyktyński Kościół Rozmnożenia Chleba i Ryb.
Chodzenie po wodzie (Marek 6.45-52) – uczniowie widzieli, jak Jezus kroczył po powierzchni wody. Wydarzenie to miało miejsce na Jeziorze Genezaret.
Wskrzeszenie Łazarza (Ewangelia wg. św. Jana 11.1-44) – Jezus przywraca Łazarza do życia w cztery dni po jego śmierci i pogrzebie. Tradycja umiejscawia grób Łazarza w Betanii. W tym miejscu zbudowano franciszkański kościół Św. Łazarza.
Najważniejsze kazania Jezusa
Kazanie na górze (Mateusz 5.1-48) – Jezus wygłosił do wiernych kazanie na górze, w którym ujął wiele spośród najistotniejszych zasad religii chrześcijańskiej. Wzywał między innymi do nadstawienia drugiego policzka zamiast stosowania zasady „oko za oko, ząb za ząb”, do kochania nieprzyjaciół itp. Osiem pierwszych wersetów kazania rozpoczyna się od słów „Błogosławieni, którzy”, dlatego góra, na której Jezus wygłosił kazanie, nosi nazwę Góry Błogosławieństw (inna jej nazwa to Górą Nachuma). Na jej szczycie znajduje się sanktuarium franciszkańskie (wybudowane w latach 1936-1938).
Nikt nie jest prorokiem we własnym mieście (Mateusz 13.53-58) - Jezus zganił za niewiarę wiernych zebranych w synagodze w jego rodzinnym mieście - Nazarecie. Wzbudził gniew tłumu, który próbował zrzucić go ze skały. Według tradycji skała ta znajduje się na górze Kedumim w pobliżu Nazaretu.