Dr. Roni Kedmi
Święta księga judaizmu nosi w języku hebrajskim nazwę Tanach (jest to akronim od słów Tora - Prawo, Newiim – Prorocy i Ktuwim – Pisma). Tanach, czyli Biblia Hebrajska, zawiera między innymi opowieści o kilku przymierzach, jakie zawarł Bóg z Izraelem:
1) Przymierze z Noem (Księga Rodzaju 9.8-17) – Bóg obiecuje Noemu, że ludzkość nie zostanie całkowicie zgładzona podczas potopu. Przymierze to miało charakter jednostronny i zostało przez Boga wypełnione: “Wspomnę na przymierze moje, które jest między mną a wami i wszelką istotą żyjącą we wszelkim ciele i już nigdy nie będzie wód potopu, które by zniszczyły wszelkie ciało”. (Ks. Rodz. 9.15)
2) Przymierze z Abrahamem (Księga Rodzaju 12.15) – Na mocy tego przymierza potomstwu Abrahama została obiecana ziemia Izraela: “W dniu tym zawarł Pan przymierze z Abramem, mówiąc: Potomstwu twemu daję tę ziemię, od rzeki egipskiej aż do wielkiej rzeki Eufrat: Kenitów i Kenizytów, i Kadmonitów, i Chetytów, i Peryzytów, i Refaitów, i Amorytów, i Kananejczyków, i Girgazytów, i Jebuzytów”. (Ks. Rodz. 15.18-21) Przymierze to miało charakter jednostronny i było uzależnione wyłącznie od woli Boga.
3) Przymierze z Mojżeszem (Księga Wyjścia 19-31; Księga Powtórzonego Prawa 27-30) - Bóg zobowiązuje się nadać narodowi Izraela status narodu wybranego, jeśli spełnione zostaną Jego żądania. Przymierze to ma charakter dwustronny. Jeśli lud Izraela naruszy warunki przymierza, Bóg go ukarze: “Przestrzegajcie tedy słów tego przymierza i wypełniajcie je, by się wam powodziło we wszystkim, co będziecie czynić.” (Ks. Powt. Pr. 29.8)
4. Przymierze z kapłanem Pinchasem i jego potomstwem (Księga Liczb 25.10-13) – Bóg obiecuje Pinchasowi i jego potomstwu, że będą mu służyć jako kapłani: “Będzie ono dla niego i dla jego potomków po nim przymierzem wiecznego kapłaństwa za to, że okazał gorliwość o swego Boga i dokonał przebłagania za synów izraelskich.” (Ks. Liczb 25.13).
5. Przymierze z Dawidem i jego potomstwem (II Księga Samuela 7.8-16) – Bóg obiecuje Dawidowi, że jego potomstwo będzie królować wiecznie.
“Ja wzbudzę Ci potomka po tobie, który wyjdzie z twego łona, i utrwalę twoje królestwo. On zbuduje dom mojemu imieniu i utwierdzę tron królestwa jego na wieki. Ja będę mu ojcem, a on będzie mi synem; gdy zgrzeszy, ukarzę go rózgą ludzką i ciosami synów ludzkich. Lecz łaska moja od niego nie odstąpi, jak odjąłem ją Saulowi, którego usunąłem sprzed ciebie. I trwać będzie twój dom i twoje królestwo na wieki przede mną; tron twój też utwierdzony będzie na wieki.” (II Ks. Sam. 7.12-16)
6. Nowe przymierze (Księga Jeremiasza 31.30-33; Księga Jechezkela 27.26) – Bóg obiecuje, że zawrze z Izraelem nowe przymierze, różniące się od tego, które zawarł z Mojżeszem, ponieważ tamto przymierze zostało naruszone.
“Oto idą dni – mówi Pan – że zawrę z domem izraelskim i z domem judzkim nowe przymierze. Nie takie przymierze, jakie zawarłem z ich ojcami w dniu, gdy ich ująłem za rękę, aby ich wyprowadzić z ziemi egipskiej, które to przymierze oni zerwali, chociaż ja byłem ich Panem – mówi Pan – lecz takie przymierze zawrę z domem izraelskim po tych dniach, mówi Pan: Złożę moj zakon w ich wnętrzu i wypiszę go na ich sercu. Ja będę ich Bogiem a oni będą moim ludem. I już nie będą siebie nawzajem pouczać, mówiąc: Poznajcie Pana! Gdyż wszyscy oni znać mnie będą, od najmłodszego do najstarszego z nich – mówi Pan – Odpuszczę bowiem ich winę, a ich grzechu nigdy nie wspomnę”
(Jer. 31.31-34)
W drugim liście do Koryntian święty Paweł ogłasza się sługą “nowego przymierza” i wypowiada się “za Mojżeszem” o starym przymierzu: “Lecz umysły ich otępiały (…) Tak jest aż po dzień dzisiejszy, ilekroć czyta się Mojżesza , zasłona leży na ich sercu” (Drugi list do Koryntian 3.14-15).
Dlatego też księgi składające się na kanon Biblii Hebrajskiej nazywane są Starym Przymierzem (Starym Testamentem): “Gdy mówi: Nowe, to uznał pierwsze za przedawnione; a to, co się przedawnia i starzeje, bliskie jest zaniku” (List do Hebrajczyków 8.13)
Tanach stanowi pierwszą część kanonu świętych pism chrześcijaństwa. Druga część traktuje o życiu Jezusa i jego nauce, dziejach apostołów i końcu świata. Jest nazywana Nowym Testamentem czy też Nowym Przymierzem, od nowego przymierza zawartego z Bogiem po ukrzyżowaniu Jezusa: “Teraz zaś objął o tyle znakomitszą służbę, o ile lepszego przymierza jest pośrednikiem, które ustanowione zostało w oparciu o lepsze obietnice” (List do Hebrajczyków 8.6). “Ażeby, gdy poniesiona została śmierć dla odkupienia przestępstw popełnionych za pierwszego przymierza, ci, ktorzy są powołani, otrzymali obiecane dziedzictwo wieczne” (List do Hebrajczyków 9.15)
Doktryna chrześcijańska głosi, iż postacie i wydarzenia występujące w Biblii Hebrajskiej zwiastują lub symbolizują wydarzenia z “Nowego Przymierza” związane z życiem Jezusa. Tanach uważa się zatem za prefigurację Nowego Testamentu. Tak na przykład ofiarowanie Izaaka symbolizuje ukrzyżowanie Jezusa. Interpretowane w ten sposób motywy zaczerpnięte z Biblii Hebrajskiej znajdują wyraz w sztuce chrześcijańskiej.